Muchomor sromotnikowy, muchomor zielonawy (zielonkawy ), bulwiasty, bełdka cebulasta, ( Amanita phalloides ).
(Fotografie opublikowane dzięki uprzejmości autora - p. Zygmunta Augustowskiego i administratora serwisu www.nagrzyby.pl)
Zbliża się lato, a wraz z nim sezon grzybowy. Jak co roku tysiące ludzi ruszy do lasu na grzybobranie. A wśród nich koledzy wędkarze. I jak co roku kilka, może kilkanaście osób straci życie z powodu niefrasobliwości i nieznajomości grzybów! Zbieranie grzybów w Polsce ma długą tradycję , a ostatnio stało się bardzo modne. Choć grzyby nie mają żadnych wartości odżywczych - 98% to woda, są chętnie zbierane dla swoich wartości smakowych. Całe rodziny ruszają na grzybobranie, bez elementarnej wiedzy na temat grzybów. Czego wielokrotnie bywałem osobiście świadkiem! Pośród wielu gatunków grzybów występujących w Polsce jest jeden szczególnie niebezpieczny - muchomor sromotnikowy. Jest on odpowiedzialny za prawie wszystkie śmiertelne zatrucia grzybami w Polsce! Należy do rodziny grzybów muchomorowatych. W naszych lasach z tej rodziny występuje kilkadziesiąt rodzajów. Najgroźniejszy z nich wszystkich jest sromotnik!
Rośnie najczęściej w lasach liściastych, bardzo często w dąbrowach, brzezinach. Czasami w starych parkach pod drzewami liściastymi. Rzadziej w lasach mieszanych. Pojawia się zwykle samotnie lub w małych grupkach. W pobliżu dębów, brzóz ,buków, czasem drzew iglastych. Owocuje od lipca do połowy października. Jest grzybem dość pospolitym - występującym jednak rzadziej od innych muchomorów. Wybierając się na grzyby powinniśmy zbierać tylko takie, co do których jesteśmy pewni w stu procentach o ich nieszkodliwości! W razie jakichkolwiek wątpliwości powinniśmy taki grzyb po prostu wyrzucić! Nie należy rozróżniać grzybów trujących od jadalnych po smaku. Sromotnik ma, jak na złość, dość przyjemny zapach i łagodny smak. Nieprawdą jest również, że grzyby trujące powodują ściemnienie srebrnej łyżki, czy też czernieją w obecności cebuli. Są to średniowieczne zabobony! Nie należy się również sugerować tym, że grzyby zjadane przez ślimaki są dla ludzi nietoksyczne. Muchomora sromotnikowego jedzą ślimaki - bez szkody dla swojego zdrowia! Ciemnienie miąższu bądź nie, także nie świadczy o jadalności grzyba. U wielu jadalnych grzybów miąższ ciemnieje, a u muchomorów nie.
Kliknij na zdjęcia, aby obejrzeć w pełnym rozmiarze
Charakterystyka.
Kapelusz - barwy białozielonkawej, oliwkowozielonej, brudnozielonej, czasami białawy. Na brzegach zwykle jaśniejszej barwy. Niektóre grzyby mają żółtawy odcień kapelusza. Kształt na początku dzwonowaty, wypukły, potem zbliżony do płaskiego. Spód kapelusza blaszkowaty - koloru białego, u starych osobników może być żółtawozielony. Blaszki są gęsto rozmieszczone. Kapelusz średnicy od 6 - 16 cm.
Trzon - białawy niekiedy z odcieniem żółtawozielonkawym. Wysokość od 8 - 15 cm. Ma wyraźny pierścień, gładki, czasem prążkowany. Przyrośnięty. Nasada trzonu wyraźnie bulwiasta, otoczona pochwą!
Miąższ - biały, nie zmienia koloru przy przełamaniu, o łagodnym, słodkawym smaku! Mdłym zapachu. Wysyp zarodników - biały, u starych okazów koloru żółtawozielonego.
Zastosowanie - śmiertelnie trujący grzyb polskich lasów. Przyczyną śmiertelnego zatrucia może być już jeden osobnik w koszyku! Zawiera kilkadziesiąt różnych toksyn. Trującym składnikiem jest - amanityna! Uszkadza komórki narządów miąższowych zaburzając ich metabolizm. Najbardziej podatne na uszkodzenie są komórki wątroby, powoduje ich ostrą niewydolność. Trucizna nie jest rozkładana podczas termicznej obróbki - gotowanie, smażenie itd.
Objawy zatrucia - nie objawiają się natychmiast po spożyciu grzyba, dopiero po kilku godzinach, kilkunastu, a nawet później. Są nimi nudności, bóle głowy, brzucha. Wymioty, biegunka! Ogólne osłabienie. Taki stan trwa około doby czy dwóch. Te pierwsze objawy mogą ustąpić chwilowo. Dlatego też często są lekceważone przez zatrutych tym grzybem. Niestety w tym czasie ulega ciężkiemu uszkodzeniu wątroba! Czasami nawet szybka pomoc lekarska nie jest w stanie zapobiec nieodwracalnemu uszkodzeniu komórek wątroby przez toksyny zawarte w grzybie. Zwykle chory umiera w 7 - 10 doby od zatrucia. Dzieci i osoby starsze wcześniej, najczęściej w 4 - 5 dobie od zjedzenia muchomora sromotnikowego! Jedynym ratunkiem dla chorych z ciężkim uszkodzeniem wątroby może być tylko przeszczep wątroby. Niestety nie zawsze jest on możliwy!
Dlatego potrawy z grzybów nie powinny być spożywane przez dzieci i osoby w podeszłym wieku!
Gatunki podobne - gąska zielonka ( okazały wyrośnięty osobnik ), gołąbek zielonawy lub grynszpanowy. Oba gołąbki mają podobny kolor kapelusza, a na trzonie brak pierścienia. Młode osobniki sromotnika bywają mylone z pieczarkami, szczególnie ich wiosenną odmianą, z powodu białego kapelusza i białych blaszek. Później pieczarka ma blaszki różowawe, a sromotnik białe. Bywa mylony również z czubajką kanią! Z powodu pierścienia na trzonie. U muchomora przyrośnięty, u czubajki kani nie! Można go również pomylić z innymi rodzajami muchomorów np. cytrynowym!
Na zakończenie chciałbym wszystkich ostrzec przed zbieraniem grzybów nie do końca rozpoznanych, starych i generalnie blaszkowanych. Choć, i wśród grzybów rurkowych bywają grzyby, które potrafią zepsuć smak potrawy, czy wywołać niedyspozycje żołądkowe. Nie ma jednak wśród nich grzybów śmiertelnie trujących!
Jeżeli po grzybobraniu mamy jakiekolwiek wątpliwości co do zebranych grzybów to najlepiej poradzić się "doświadczonego" grzybiarza lub zwrócić się do sanepidu, gdzie mykolog określi przydatność do spożycia zebranych grzybów.
Literatura:
1. Henryk Orłoś - Atlas grzybów leśnych - PWRiL - Warszawa 1974.
2. Alina Skirgiełło - Nasze grzyby wydawnictwo Alfa Warszawa.
3. Portal www.nagrzyby.pl
